wystawa i płyta CD
RASTER, Warszawa - Berlin 5 XI - 10 XII 2005

Uczestnicy:
Andy, Michał Budny, Budyń, Rafał Bujnowski, Brudne Dzieci Sida,
Brudne Mięso, Cukunft, Oskar Dawicki, Eldo, Helsinki, Przemysław Kwiek,
Zbigniew Libera, Mass Kotki, Meble, Moja Adrenalina, Adam Olszewski,
Paresłów, Pidżama Porno, Przyzwoitość, Pustki, Zbigniew Rogalski,
Wilhelm Sasnal, Starzy Singers, Muniek Staszczyk,
Marcin Świetlicki & Ostrowski & Click, Siostry Wrońskie.

Kuratorzy:
Łukasz Gorczyca, Michał Kaczyński



 

Projekt "Broniewski" przygotowany przez galerię RASTER jest wieloczęściowym wydarzeniem artystycznym w którym bierze udział kilkudziesięciu muzyków, artystów, intelektualistów i literatów. Postać i twórczość Władysława Broniewskiego, głęboko spleciona z historią XX wieku, odlana z brązu lecz pijana, potężna i bezradna, jest dla nas punktem wyjścia do rozważań na temat relacji między sztuką i państwem, niezależnością i władzą oraz współczesnym sensem pojęcia patriotyzmu. Czy możliwa jest sztuka politycznie zaangażowana i jakie pułapki zastawia na nią swoim biegem Historia.



Tak jak wiersze Broniewskiego odwołują się często do dramatycznych losów Polski, tak i jego życie naznaczone jest tragizmem. Przed wojną aresztowany za komunizm, potem w "sowieckim mamrze", a wreszcie - już jako literacka ikona Polski Ludowej - po śmierci ukochanej córki siłą osadzony w zakładzie psychiatrycznym. Poeta, który służy władzy, ale potrafi jej również odmówić; człowiek, któremu Państwo funduje pomnik, a zwykli ludzie u jego stóp - z pamięcią i swoistą sympatią - ustawiają puste butelki po wódce. Artysta za swą sztukę przykładnie wynagradzany i karany, wynoszony na sztandar i tym samym sztandarem duszony, drukowany w wielotysięcznych nakładach i cenzurowany zarazem.
Broniewski to także wycieczka do naszych czasów szkolnych, dzieciństwa w komunistycznej Polsce. Większość uczestników naszego projektu należy do pokolenia dobrze pamiętającego poprzedni system, a jednocześnie dojrzewającego już w czasach przełomu politycznego i rodzącego się kapitalizmu. Mimo to, a może właśnie dlatego, postać pomnikowego poety PRL-u - dziś usuniętego już ze spisu lektur obowiązkowych - jest dla nas szczególnie ważna. Chcemy znaleźć związki frazeologiczne i głęboko zaszczepione obrazy, może jakieś ukryte emocje, przeżycia, może tylko pojedyńcze słowa, może coś z pogranicza rzeczy nazywalnych których nie jesteśmy świadomi, a które odcisnęły się na pokoleniach uczących się na pamięć nakładać bagnet na broń.
Broniewski wreszcie to dla nas fascynujący, doskonały poeta, o wielkiej szczerości, wrażliwości i pogodzie, którego czyta się dzisiaj całkowicie współcześnie. Którego głębokie społeczne zaangażownie przedwojennych wierszy rewolucyjnych jest bardzo bliskie dzisiejszej filozofii środowisk wolnościowych. Którego czyste liryki nieprzeciążone wyrafinowaniem lingwistycznym są ponadczasowe i piękne.


 

Kalendarium projektu i wydarzeń towarzyszących

4.11.2005, godz. 15.00-18.00 - professional preview wystawy "Broniewski"
- RASTER, Hoża 42 m 8, Warszawa

4.11.2005, godz. 16.00 - konferencja prasowa projektu "Broniewski"
- RASTER, Hoża 42 m 8, Warszawa

4.11.2005, godz. 20.30 - Noc Listopadowa. Całonocne party z muzyką i sztuką
- Fort Mokotów, Racławicka 99, Warszawa
(wstęp tylko za zaproszeniami)

5.11.2005, godz. 17.00-21.00 - wernisaż wystawy "Broniewski"
- RASTER, Hoża 42 m 8, Warszawa

15-20.11.2005, godz. 11.00-19.00 - Wystawa "Broniewski" w Berlinie
- RASTER, Schillingstr. 31, Berlin
(w tym czasie warszawską siedzibę Rastra zajmie
Johnen Galerie z Berlina z wystawą Rodneya Grahama "Picasso, My Master")

26.11.2005, godz. 18.00 - "Krytyka Polityczna" w Rastrze - dyskusja wokół
postaci Władysława Broniewskiego i promocja nowego numeru czasopisma
- RASTER, Hoża 42 m 8, Warszawa

10.12.2005, godz. 18.00-21.00 - Kieliszek z Broniewskim - finisaż wystawy "Broniewski"
- RASTER, Hoża 42 m 8, Warszawa

 



 

Władysław Broniewski (1897-1962), poeta i tłumacz, urodził się w Płocku. Był najmłodszym dzieckiem Zofii z Lubowidzkich i Antoniego Broniewskiego. Miał dwie starsze siostry - Zofię i Janinę. Dom, w którym mieszkał od urodzin do 1915 roku należy obecnie do Związku Nauczycielstwa Polskiego i znajduje się w nim ekspozycja poświęcona poecie. Na podwórzu budynku znajduje się "dąb Broniewskiego" wpisany na listę zabytków przyrody.
Przyszły poeta uczył się w płockim Gimnazjum Polskim, gdzie był współorganizatorem skautingu i Związku Strzeleckiego. W wieku 17 lat wstąpił do Legionów (posługiwał się wówczas pseudonimem z czasów gimnazjalnych - "Orlik"). W 1917 roku został internowany w obozie w Szczypiornie.
W 1918 roku zdał maturę i wstąpił na Uniwersytet Warszawski. Studia humanistyczne tamże przerwał na czas wojny polsko-rosyjskiej - za udział w niej został odznaczony Srebrnym Virtuti Militari oraz czterokrotnie Krzyżem Walecznych i awansował do stopnia kapitana. Pamiętnik Broniewskiego z lat 1918-1922 ukazał się drukiem - dzięki staraniom wdowy Wandy - dopiero w 1987 roku.
Na początku lat 20. był członkiem Związku Niezależnej Młodzieży Socjalistycznej, a następnie członkiem Zarządu ZNMS - Życie. Nigdy potem - również po wojnie - nie należał jednak do żadnej partii politycznej.
W latach międzywojennych związany był z środowiskiem komunistycznej lewicy. Współpracował z wieloma czasopismami literackimi, był m.in. sekretarzem redakcji "Wiadomości Literackich" (1925 - 1936), współredagował komunistyczną "Dźwignię" i "Miesięcznik Literacki" (1921 - 1931), wraz z redakcją tego ostatniego został aresztowany na dwa miesiące pod zarzutem działalności komunistycznej.
W czasie II wojny światowej osiadł we Lwowie, gdzie w 1940 roku został aresztowany przez NKWD i wywieziony do moskiewskiego więzienia na Łubiance. Po zwolnieniu został żołnierzem armii Andersa, w 1943 roku za zgodą dowództwa podjął pracę w Jerozolimie jako redaktor techniczny pisma "W drodze". W tym okresie powstaje wiele oskarżycielskich i antysowieckich utworów, które zostały oficjalnie opublikowane w Polsce dopiero po 1989 roku.


Do kraju powrócił w listopadzie 1945 roku. W 1949 roku napisał poemat "Słowo o Stalinie". Dwa lata później władze państwowe urządziły poecie ogólnopolski jubileusz 25-lecia twórczości oraz podarowały willę w Warszawie przy ul. Dąbrowskiego zaprojektowaną specjalnie dla niego przez Jerzego Mokrzyńskiego (renomowanego architekta, współprojektanta Domu Partii w Warszawie i wielu realizacji nowoczesnej architektury mieszkalniowej). W domu tym Broniewski zamieszkał wraz z drugą żoną Wandą w 1953 roku. W tym też czasie na jednym z oficjalnych spotkań w Belwederze Bolesław Bierut zaproponował poecie napisanie nowego hymnu Polski Ludowej. Propozycja ta spotkała się ze zdecydowaną, publiczną odmową artysty.
W 1954 roku zmarła tragicznie w wyniku zatrucia gazem córka poety Anka (właściwie Joanna Kozicka, córka z pierwszego małżeństwa z Janiną), co Broniewski głeboko przeżył poświęcając jej osobny tom wierszy ("Anka", 1956). Zdarzenie to zostało również wykorzystane jako preteskt do osadzenia poety w zakładzie psychiatrycznym w Kościanie celem kuracji odwykowej. Po ponad miesiącu izolacji w zakładzie i bezskutecznych interwencjach żony w Ministerstwie Zdrowia Broniewski rozpoczął głodówkę i dopiero wówczas został wypuszczony na wolność.
Zmarł w Warszawie 10 lutego 1962 roku na raka krtani. Został pochowany na cmentarzu komunalnym na Powązkach. Wkrótce po śmierci wybór wierszy poety ukazał się nakładem emigracyjnego Instytutu Literackiego w Paryżu, a okazjonalny wiersz poświęcił zmarłemu poecie Kazimierz Wierzyński.
W 1972 roku odsłonięto w Płocku pomnik poety dłuta Gustawa Zemły.
Po 1989 roku wiersze Broniewskiego usunięto z obowiązkowego programu nauczania i stopniowo zaczęły one również znikać z podręczników.

 


RASTER, Warszawa, Hoża 42 m 8., wystawa czynna w dniach: 5-10 XI i 22 XI - 10 XII 2005
godziny otwarcia: wt-pt. 15.00-20.00, sob. 17.00-22.00
RASTER, Berlin, Schillingstr. 31, wystawa czynna w dniach: 15-19 XI 2005
godziny otwarcia: wt-sob. 11.00-19.00

Projekt wspierany finansowo przez Biuro Kultury Urzędu Miasta Stołecznego Warszawa
Prezentacja projektu w Berlinie dzięki wsparciu Instytutu im. Adama Mickiewicza w ramach Roku Polsko-Niemieckiego
Wsparcie merytoryczne: Muzeum Władysława Broniewskiego w Warszawie
Partner medialny: "Lampa" - listopadowe wydanie tego miesięcznika zawiera specjalny
blok materiałów poświęconych Władysławowi Broniewskiemu

 


Kuratorzy projektu na zdjęciu Zbigniewa Libery

 


Ale troska jak rdza przeżarła
mojej piersi serdeczną moc



ilustracje dla prasy:


Wilhelm Sasnal, Broniewski, 180 x 190 cm, olej na płótnie, 2004



Okładka płyty "Broniewski", produkcja Raster 2005