Waldemar Baraniewski
pisze o filmie Joanny Broniewskiej - Kozickiej "Brzegiem Wisły"


Broniewski był artystą nowoczesnym. Doskonale rozumiał rolę i znaczenie nowych środków
ekspresji, w tym szczególnie filmu. Przed wojną pisał piosenki filmowe, współpracował
z Józefem Lejtesem, Eugeniuszem Cękalskim, Aleksandrem Fordem. Dopiero jednak projekt
niecodziennej opowieści o Wiśle, pomysłu jego córki, otworzył poetę na wielkie wizualizacje,
na epicko-liryczne widzenie rzeczywistości. Otóż Wisła - mówił Broniewski - i jej bieg przez
ziemię i historię Polski jest dla mnie jakby syntezą całej Ojczyzny. Płynąca rzeka jest wizją
trwałości, ale i nieuchronności mijającego czasu. Bezkresnego piękna i nieokiełznanego żywiołu. Historii i biologiczności egzystencji.

Dziś trudno powiedzieć czym byłby ten film. Zostały po nim robocze materiały. Broniewski współtworzył scenariusz. Miał opracować całościowy, poetycki komentarz do filmowych obrazów. Wspólnie z córką wybierał ujęcia, sekwencje, kadry. Film miał się składać z trzech „Pieśni” - o chlebie, krzywdzie i wielkiej rzece. Miał kondensować widzenie odwiecznego ludzkiego trudu, zmagań z siłami przyrody i współczesnych losów ludu znad Wisły. Broniewski wraz z córką pracował nad czymś trudnym do zdefiniowania, w czasach gdy od wszystkiego wymagano jednoznaczności. Tym bardziej od filmu, traktowanego jako znakomity środek propagandy. Ich dzieło jest (zapowiada się) odmiennie, jako filmowy poemat liryczny. Broniewski studiował pisma Kolberga, Glogera, zbierał informacje z zakresu hydrologii, archeologii, historii, ale nie zamierzał tworzyć dokumentu. Część scen w filmie jest inscenizowana. Spław zboża, sceny z rybakami. Trochę schematyczne, ale staranne plastycznie, dopracowane. Bosi flisacy w lnianych koszulach, wizja jak z norwidowskiej „Polski - przemienionych kołodziejów!”.

Film miał być barwny. W scenariuszu ten element służył wydobyciu dramaturgii i plastycznych walorów krajobrazów, w ich czasowej zmienności. Czym stałby się wobec poetyckiego komentarza? Czarno-biała kopia daje więcej kontrastów, dynamizuje i dramatyzuje obrazy. Natura, inscenizowana wobec niej historia i aktywizm współczesności miały stworzyć poetycko-filmową syntezę polskich dziejów i kultury. Broniewski widział ją poprzez czas płynącej wody i metaforę wielkiego dorzecza.